شاید این موضوع در نگاه اول یک عادت ساده به نظر برسد، اما گاهی جویدن مداوم با یک طرف دهان، نشانه وجود یک مشکل دندانی است؛ مثلاً ممکن است یکی از دندانها از دست رفته باشد، دندانی دردناک یا خراب باشد یا فرد به دلیل ناراحتی هنگام جویدن، ناخودآگاه استفاده از آن سمت را کنار گذاشته باشد.
مشکل از جایی شروع می‌شود که این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. در این حالت، الگوی طبیعی جویدن تغییر میکند و عضلات و مفصل فک نیز مجبور می‌شوند خودشان را با این الگوی نامتعادل هماهنگ کنند.
چرا بعضی افراد فقط با یک سمت دهان غذا می‌خورند؟
جویدن یکطرفه معمولاً بدون دلیل اتفاق نمی‌افتد. بسیاری از افراد زمانی به استفاده مداوم از یک سمت دهان روی می‌آورند که سمت دیگر برایشان راحت یا بدون درد نیست.
از دلایل شایع آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- از دست دادن یک یا چند دندان
- پوسیدگی شدید یا شکستگی دندان
- درد هنگام جویدن
- حساسیت یا ناراحتی دندان
- وجود مشکل در ترمیم یا روکش دندان
- عادت طولانیمدت به استفاده از یک سمت فک
بنابراین، اگر متوجه شده‌اید تقریباً همیشه از یک سمت دهان برای جویدن استفاده می‌کنید، بهتر است به جای اینکه صرفاً خود عادت را اصلاح کنید، علت ایجاد این عادت نیز بررسی شود.
جویدن یکطرفه چه تغییری در فعالیت عضلات ایجاد میکند؟
حرکت فک هنگام جویدن حاصل همکاری مجموعه‌ای از عضلات است. وقتی فرد به‌طور مداوم از یک سمت استفاده میکند، میزان فعالیت عضلات در دو طرف صورت الزاماً یکسان باقی نمی‌ماند.
سمتی که بیشتر درگیر جویدن است، فعالیت بیشتری خواهد داشت و عضلات آن بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ در مقابل، عضلات سمت دیگر ممکن است فعالیت کمتری داشته باشند.
این تفاوت در استفاده، در برخی افراد میتواند روی تعادل عملکردی عضلات و حتی ظاهر دو طرف صورت اثر بگذارد.
البته میزان این تغییرات در افراد مختلف یکسان نیست و نمی‌توان گفت هر فردی که یکطرفه غذا می‌جود، حتماً دچار تغییر ظاهری قابل‌مشاهده خواهد شد.
آیا جویدن فقط با یک طرف میتواند روی تقارن صورت تأثیر بگذارد؟
تقارن صورت به عوامل مختلفی مانند ساختار استخوانی، بافت نرم، وضعیت دندانها و فعالیت عضلات بستگی دارد.
بنابراین نمی‌توان تمام تغییرات ظاهری صورت را به جویدن یکطرفه نسبت داد. با این حال، استفاده مداوم و طولانیمدت از یک سمت میتواند باعث ایجاد تفاوت در میزان فعالیت عضلات دو طرف شود و در بعضی افراد، این عدم تعادل ممکن است در فرم ظاهری صورت نیز خود را نشان دهد.
به همین دلیل، تغییر در الگوی جویدن بهتر است صرفاً یک عادت بی‌اهمیت تلقی نشود.
ارتباط جویدن یکطرفه با مفصل فک چیست؟
فک پایین هنگام باز و بسته شدن و جویدن، حرکات بسیار دقیقی انجام می‌دهد و مفصل گیجگاهی‌فکی در این حرکات نقش اساسی دارد.
وقتی الگوی جویدن برای مدت طولانی نامتعادل باشد، نحوه وارد شدن نیرو و حرکت فک نیز ممکن است تغییر کند. در بعضی افراد، این وضعیت میتواند با علائمی مانند:
- درد یا خستگی در ناحیه فک
- درد اطراف گوش یا شقیقه
- صدای کلیک یا تقتق هنگام حرکت فک
- احساس فشار یا ناراحتی هنگام جویدن
- محدود شدن یا دشوار شدن باز کردن دهان
همراه شود.
البته وجود هر یک از این علائم لزوماً به معنای آسیب مفصل فکی نیست و برای تشخیص علت، معاینه تخصصی ضروری است.
آیا جویدن یکطرفه میتواند باعث سایش دندانها شود؟
دندانها برای تحمل نیروهای جویدن در شرایطی طراحی شده‌اند که تماس و عملکرد آنها تا حد امکان متعادل باشد.
اگر فرد همیشه از یک سمت استفاده کند، نیروهای جویدن نیز بیشتر در همان ناحیه متمرکز می‌شوند. تداوم این شرایط میتواند در برخی افراد، فشار بیشتری را به دندانهای مورد استفاده وارد کند و در کنار سایر عوامل، در ایجاد یا تشدید سایش دندانها نقش داشته باشد.
بنابراین، اگر یک سمت دهان دائماً بیشتر از سمت دیگر استفاده می‌شود، بهتر است وضعیت دندانها و نحوه قرارگیری آنها در کنار یکدیگر بررسی شود.
اگر یک دندان نداریم، چرا بهتر است جایگزینش کنیم؟
وقتی یک دندان از دست می‌رود، موضوع فقط خالی شدن یک قسمت از قوس دندانی نیست.
نبودن دندان میتواند توانایی فرد برای جویدن متعادل را کاهش دهد و باعث شود فشار بیشتری به دندانهای باقی‌مانده وارد شود. در چنین شرایطی، بعضی افراد به‌مرور به استفاده از سمت دیگر دهان عادت می‌کنند.
روش جایگزینی دندان به شرایط فرد بستگی دارد و ممکن است شامل ایمپلنت، بریج یا روش‌های دیگر باشد. انتخاب روش مناسب باید پس از بررسی وضعیت دهان و دندان انجام شود.
دندان خراب را فقط به خاطر درد درمان نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تا زمانی که دندان درد نگیرد، برای درمان آن اقدامی نمی‌کند.
اما ممکن است یک دندان به دلیل پوسیدگی، شکستگی یا مشکل دیگری، هنگام جویدن عملکرد طبیعی نداشته باشد و فرد بدون اینکه متوجه شود، به استفاده از سمت مقابل روی بیاورد.
به همین دلیل، هدف از درمان دندان خراب فقط از بین بردن درد نیست؛ بلکه حفظ عملکرد طبیعی سیستم جویدن نیز اهمیت دارد.
هرچه علت جویدن یکطرفه زودتر مشخص شود، امکان جلوگیری از ادامه پیدا کردن این الگوی نادرست بیشتر خواهد بود.
چطور بفهمیم جویدن یکطرفه برای ما به یک عادت تبدیل شده است؟
گاهی فرد حتی متوجه این موضوع نیست و تصور میکند به‌صورت طبیعی غذا می‌خورد.
برای تشخیص اولیه می‌توانید به چند رفتار ساده توجه کنید:
آیا هنگام غذا خوردن تقریباً همیشه غذا را به یک سمت می‌برید؟
آیا یک سمت دندان‌هایتان هنگام جویدن درد یا حساسیت دارد؟
آیا دندانی دارید که به دلیل خرابی یا نبودن آن، کمتر از آن سمت استفاده می‌کنید؟
آیا هنگام جویدن در فک خود احساس خستگی، فشار یا صدا دارید؟
اگر پاسخ شما به یکی از این موارد مثبت است، بررسی دندانها و عملکرد فک میتواند کمک‌کننده باشد.
برای اصلاح جویدن یکطرفه، اول باید علت را پیدا کرد
قرار نیست صرفاً به فرد گفته شود «از هر دو طرف غذا بخور» و مشکل تمام شود.
اگر علت اصلی، یک دندان خراب، دردناک یا ازدست‌رفته باشد، تا زمانی که آن مشکل برطرف نشود، تغییر عادت جویدن ممکن است دشوار باشد.
به همین دلیل، مسیر درست معمولاً با شناسایی علت، بررسی وضعیت دندانها و ارزیابی عملکرد فک آغاز می‌شود. پس از مشخص شدن مشکل، پزشک میتواند مناسب‌ترین روش درمانی را پیشنهاد کند.
جمع‌بندی
جویدن یکطرفه همیشه یک عادت ساده نیست و گاهی میتواند نشانه وجود مشکلی در دندانها یا سیستم جویدن باشد. ادامه این وضعیت ممکن است تعادل فعالیت عضلات دو طرف صورت را تغییر دهد و در بعضی افراد با مشکلاتی در دندانها یا مفصل فک همراه شود.
اگر یک دندان خراب، دردناک یا ازدست‌رفته باعث شده بیشتر غذا را با یک سمت دهانتان بجوید، بهتر است به جای سازگار شدن با این شرایط، علت اصلی را درمان کنید.
یک الگوی جویدن متعادل، بخشی از سلامت دندانها و عملکرد صحیح فک است.
سوالات متداول
آیا جویدن آدامس با یک سمت دهان هم میتواند همین مشکل را ایجاد کند؟
استفاده مداوم و طولانیمدت از یک سمت برای جویدن میتواند فعالیت عضلات و وارد شدن نیرو به آن سمت را افزایش دهد. بهتر است از تبدیل این رفتار به یک عادت دائمی جلوگیری شود، بهخصوص اگر درد یا ناراحتی فکی وجود داشته باشد.
آیا صدای تقتق فک هنگام جویدن به معنی آسیب مفصل است؟
خیر، صدای مفصل بهتنهایی برای تشخیص مشکل مفصل فکی کافی نیست. اگر صدا همراه با درد، محدودیت حرکت یا تغییر عملکرد فک باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا پر کردن یک دندان خراب میتواند جویدن را به حالت طبیعی برگرداند؟
اگر علت اجتناب از آن سمت، مشکل همان دندان باشد، درمان مناسب آن میتواند به بازگشت عملکرد طبیعی کمک کند. نوع درمان به میزان آسیب و وضعیت دندان بستگی دارد.
آیا از دست دادن دندانهای عقبی هم روی فرم صورت اثر میگذارد؟
دندانهای خلفی نقش مهمی در جویدن و حمایت از ارتفاع و روابط دندانی دارند. از دست دادن آنها میتواند عملکرد جویدن را تغییر دهد و در صورت طولانی شدن، پیامدهایی برای سیستم جونده ایجاد کند.
اگر سالهاست یکطرفه غذا میخورم، آیا اصلاح آن هنوز امکانپذیر است؟
در بسیاری از موارد میتوان علت ایجاد این الگو را پیدا و برای اصلاح آن اقدام کرد. با این حال، روش درمان به دلیل ایجاد عادت، وضعیت دندانها، عضلات و مفصل فک بستگی دارد و نیازمند ارزیابی فردی است.
اگر متوجه شده‌اید بیشتر غذا را با یک سمت دهانتان می‌جوید، این عادت را نادیده نگیرید؛ شاید یک دندان خراب یا ازدست‌رفته پشت آن باشد.
برای بررسی وضعیت دندانها و عملکرد فک و دریافت مشاوره تخصصی با مجموعه دندانپزشکی دکتر علیرضا صفریان تماس بگیرید:
